Wat is hoge bloeddruk precies?
Hoge bloeddruk (de medische term is hypertonie) is een veelvoorkomende aandoening van het hart- en vaatstelsel. Vooral hier in de geïndustrialiseerde landen komt hoge bloeddruk veel voor; volgens het Robert Koch-Institut heeft zelfs bijna een op de drie volwassenen last van een hoge bloeddruk. Maar ook kinderen en jongeren kunnen hypertonie krijgen. Bovendien lijdt ongeveer twee derde van de 65-plussers aan een hoge bloeddruk. Hypertonie is een van de belangrijkste risicofactoren voor hart- en vaatziekten en daarmee een belangrijke factor bij de voornaamste doodsoorzachen op volwassen leeftijd.
Een te hoge bloeddruk ontstaat wanneer de druk in de bloedvaten permanent verhoogd is. Bij ongeveer 90 procent van alle betrokkenen is de exacte oorzaak niet echt aanwijsbaar; men spreekt dan van essentiële of primaire hypertonie. Bij de overige 10 procent is de oorzaak van organische aard (= secundaire hypertonie), zoals een vernauwing van de nierarterie. Hier moet dan eerst de daadwerkelijke oorzaak worden behandeld. Als gevolg daarvan zullen naar alle waarschijnlijkheid ook de bloeddrukwaarden herstellen.
Welke bloeddrukwaarden zijn normaal en vanaf wanneer spreekt men van een hoge bloeddruk?
Om te beginnen moet je weten dat een af en toe schommelende bloeddruk volkomen normaal is. Het lichaam heeft daar een slim systeem voor: afhankelijk van de behoefte en situatie wordt de bloeddruk aangepast. Dat betekent dat hij nooit constant hetzelfde is, maar soms wat lager en soms wat hoger. Heb je stress of angst, dan stijgt de bloeddruk. Ook bij sport of lichamelijke activiteit in het algemeen stijgt de bloeddruk. Dat is allemaal heel normaal. Naarmate we ouder worden, neemt de bloeddruk bij de meesten eveneens toe. Het wordt lastig wanneer je lichaam gedurende een langere periode een constant hoge bloeddruk produceert. Dat is een sluipend proces dat we in het begin zeer waarschijnlijk helemaal niet zo goed doorhebben.
De bloeddruk wordt gemeten met twee waarden: een bovenwaarde (= systolische druk) en een onderwaarde (= diastolische druk). De bovenwaarde is de maximale druk die in de bloedbaan ontstaat wanneer het hart het bloed uit de linkerhartkamer de bloedbaan in pompt. De onderwaarde geeft daarentegen de laagste druk aan die ontstaat tijdens de ontspannings- en herstelfase van het hart.
De systolische druk ligt bij een gezonde volwassene op ca. 130, de diastolische druk op ca. 80. Als er bij een bloeddrukmeting dus 130/80 mmHg uitkomt, kun je spreken van een absoluut gezonde bloeddruk. Van een hoge bloeddruk is sprake wanneer gedurende een langere periode bij verschillende metingen op verschillende dagen de bloeddruk constant boven 140/90 mm gemeten wordt. Ook wanneer slechts een van de twee waarden duidelijk te hoog is, spreekt men van een hoge bloeddruk. Hierbij moet men bedenken dat men bij de dokter sowieso vaak een tikkeltje zenuwachtig is ('wittejas-syndroom') en er daarom per definitie van iets hogere waarden wordt uitgegaan.
Wie het vermoeden heeft een kandidaat voor hypertensie te zijn, hoeft dat niet per se alleen bij de arts te laten meten. Je kunt voor thuis een goedgekeurde en goede bloeddrukmeter aanschaffen; laat je in geval van twijfel gewoon een keer adviseren bij je vertrouwde apotheek. Deze apparaten meten de druk aan de pols of aan de bovenarm. Apps of vergelijkbare andere meetmethoden worden eerder afgeraden. Deze zijn te onnauwkeurig en daardoor zijn de daar vastgestelde waarden niet betrouwbaar. Trouwens kun je tegenwoordig meestal ook in elke apotheek gratis je bloeddruk laten meten. Voor een echt betrouwbare controle moet je absoluut naar de arts gaan; deze zal voor verdere diagnostiek zeker een langdurige bloeddrukmeting bij je uitvoeren. Ter ondersteuning is het natuurlijk nuttig als je thuis uitgevoerde metingen noteert en zo de arts je genoteerde waarden over een langere periode kunt overleggen. Men zegt dat voor een gediagnosticeerde hoge bloeddruk minimaal drie metingen op twee verschillende dagen nodig zijn. Hoe meer gegevens je arts heeft, hoe beter hij de situatie natuurlijk kan inschatten.
Welke risicofactoren zijn er voor een hoge bloeddruk?
Juist in de huidige tijd is een hoge bloeddruk bijna een volksziekte geworden. Het is een van de oorzaken van ernstige hart- en vaatziekten zoals een beroerte of hartinfarct.
De volgende risicofactoren verhogen de kans op een (primaire) hypertonie:
-
Overgewicht
-
Gebrek aan beweging
-
Stress
-
Erfelijkheid (er wordt van uitgegaan dat bepaalde aandoeningen zoals een beroerte of eveneens hypertonie bij nabije familieleden de aanleg voor hoge bloeddruk verhogen)
-
Roken
-
Te hoge keukenzoutconsumptie
-
Te hoge alcoholconsumptie
-
Evt. bepaalde medicijnen
Hoe meer van deze factoren van toepassing zijn, hoe groter het risico is op een hoge bloeddruk. Het goede nieuws is: veel van deze factoren kunnen we bewust beïnvloeden. We hebben het dus zelf in de hand om iets voor onze gezondheid te doen en al bestaande, gediagnosticeerde hoge bloeddruk positief te beïnvloeden of helemaal niet in de gevarenzone te komen door zoveel mogelijk van de bovenstaande factoren uit te sluiten.
Hoe kan ik de hoge bloeddruk natuurlijk verlagen?
Om te beginnen is het belangrijk om de risicofactoren die we kunnen beïnvloeden, zoveel mogelijk te minimaliseren of te eliminieren. Dat betekent concreet: met een gezonde levensstijl doe je al heel veel goed. Gezond, zoutarm en gevarieerd eten om overgewicht te verminderen of te voorkomen. Regelmatige beweging (dat kan variëren van een dagelijkse wandeling tot duursporten zoals zwemmen, hardlopen of fietsen) is over het algemeen voor alle levensgebieden super. Verdere pluspunten zijn als je niet-roker bent (of wordt!), je stressniveau zo laag mogelijk houdt en alcohol alleen met mate of helemaal niet consumeert.
Als je al lijdt aan chronische hoge bloeddruk, zal je arts mogelijke behandelingsvormen individueel met je bespreken. Een medicamenteuze behandeling is hier zeker gebruikelijk. De arts zal je waarschijnlijk echter ook aanraden om met een gezondere levensstijl bij te dragen aan het normaliseren van je bloeddruk. Als het gaat om een secundaire hypertonie, waarbij de oorzaak dus bij een lichamelijke aandoening liegt, zal de arts verdere diagnostische maatregelen nemen om de onderliggende ziekte te behandelen.
Sporten bij een hoge bloeddruk – goed of slecht?
In beginsel is beweging in welke vorm dan ook positief te beoordelen en ook in het geval van een hoge bloeddruk aan te bevelen. De gedachte 'Ojee, nu heb ik een hoge bloeddruk, dus laat ik mezelf maar sparen en alleen nog bewegen als het echt moet' moet je snel weer van je afzetten. Want naast een aangepaste, gezondere voeding speelt beweging een zeer grote rol in de strijd tegen een hoge bloeddruk. Allereerst moet je hierover uitgebreid met je arts spreken over wat hij je precies aanbeveelt. Niet iedereen heeft dezelfde constitutie of dezelfde lichamelijke voorwaarden. Hier moet individueel worden onderzocht welke vorm van sport en beweging een positieve invloed kan hebben op je bloeddrukwaarden. Wie op dit gebied helemaal vanaf nul moet beginnen, kan met regelmatige, dagelijkse wandelingen al een positief effect op de bloeddrukwaarden bereiken. Gerichte duurtraining, die het lichaam op een mildere manier uitdaagt dan bijvoorbeeld krachtsport met hoge bloeddrukpieken, verdient hierbij de voorkeur. Over het algemeen geldt: bespreek dit punt altijd vooraf met je arts. Als de hoge bloeddruk al erg lang bestaat of erg hoog is, kan het zijn dat de bloeddruk eerst door de arts met medicijnen moet worden ingesteld voordat je het geheel met sport kunt ondersteunen. Ook een inspannings-ecg geeft de arts informatie over hoe je lichaam zich onder belasting gedraagt.
Goede duursporten die bij een hoge bloeddruk aan te bevelen zijn:
-
Regelmatig, stevig wandelen
-
Nordic walking
-
Zwemmen
-
Langlaufen
-
Dansen
-
Balsporten zoals tafeltennis of tennis
Voor alles geldt: langzaam beginnen, eventueel onder medisch toezicht of met een bloeddrukmeter tijdens het sporten controleren en niet te veel van jezelf vragen. Als je eenmaal een tijdje bezig bent, kan er ook gestart worden met matige krachttraining.
Het belangrijkste is echter dat je plezier hebt in de sport, het regelmatig doet en jezelf niet overbelast!
