In het kader van de nieuwe energieverordening is het zinvol om na te denken over hoe je je lichaam actief kunt trainen om kou beter te verdragen. Naast de steeds weer aangepaste coronamaatregelen moeten we ons door de niet meer te ontkennen energiecrisis instellen op een koudere winter van 2022/2023. Je kunt met enkele maatregelen de koudereceptoren van je lichaam nu al trainen om je zo goed mogelijk voor te bereiden op de veranderingen in de komende maanden.
Hoe train je je lichaam om je beter in te stellen op kou?
Naast de besluiten om in openbare gebouwen de temperatuur te verlagen, moeten ook verenigingen en sportaccommodaties zich instellen op een over het geheel genomen koudere winter. Om stroom en gas te besparen, hebben verschillende steden en gemeenten nu al maatregelen aangekondigd die juist voor sportvoorzieningen drastische beperkingen betekenen. Om te zorgen dat je je beter kunt instellen op kouder water in het zwembad of koud douchen in openbare sportaccommodaties, is het zinvol om je lichaam bewust te trainen met het oog op verwachte koude-prikkels. Maar hoe kun je je er op voorbereiden om koude-prikkels beter te verdragen, zodat je het minder snel koud hebt? De beste training klinkt een beetje gek, maar werkt wel. Daarbij stel je jezelf bewust bloot aan koude-prikkels zoals koud water om je lichaam af te harden, sodass het de kou van buitenaf als minder bedreigend ervaart. Dat kan bijvoorbeeld door wisseldouches te nemen of Kneipp-toepassingen te gebruiken.
Verschil in koudebeleving bij vrouwen en mannen
Wij mensen hebben niet allemaal voortdurend hetzelfde koude- of warmtegevoel. De één heeft het in kantoor bij 21 graden al koud, de ander wil liefst het raam wagenwijd openzetten omdat hij het te warm heeft. Opvallend is dat er hierbij meestal een duidelijk waarneembaar verschil is tussen de geslachten. Mannen hebben het niet zo vaak en snel koud als vrouwen. Maar waar ligt dat aan? Om te beginnen moeten we ons bewust worden van hoe onze koudebeleving fysiologisch werkt. Ieder van ons ervaart kou (en ook warmte) via de thermoreceptoren onder onze huid, die samen met andere receptoren onze oppervlaktesensibiliteit vormen. Daar worden de kleinste temperatuurverschillen waargenomen en doorgegeven aan het centrale zenuwstelsel. Dat dient in de eerste plaats als overlevingsmechanisme. We krijgen het koud zodra onze lichaamstemperatuur onder een bepaalde waarde daalt. Er zijn bijvoorbeeld mensen die meer koudesensoren hebben dan anderen. Slanke mensen hebben het ook sneller koud, omdat ze een dunnere vetlaag als isolatielaag hebben. Maar een van de belangrijkste factoren is het spiermassa-aandeel. Hierin schuilt ook de verklaring waarom mannen over het algemeen niet zo snel koud worden als vrouwen. Mannen hebben een gemiddeld spiermassa-aandeel van 40 procent en dit houdt de stofwisseling in rust hoog en produceert zo meer lichaamswarmte. Bij vrouwen ligt het percentage spiermassa op ca. 25 procent. Dat betekent minder productie van lichaamswarmte, met als gevolg dat zij het sneller koud krijgen. Bovendien hebben vrouwen om evolutionaire redenen het nadeel dat bij hen in geval van kou de bloedstroom sneller uit de buitenste ledematen naar het inwendige wordt omgeleid om een eventueel aanwezig nieuw leven te bescherming.
Wisseldouches en Kneipp-toepassingen trainen de koudereceptoren
Beide methoden maken gebruik van hetzelfde grondbeginsel: Zowel het afwisselend douchen met koud en warm water als het onderdompelen of overgieten van lichaamsdelen met koud water dienen er toe om de koudereceptoren van de onderhuidse laag te trainen en kou zo na verloop van tijd als minder koud te ervaren. Hierbij volg je echter het beste een bepaalde volgorde, want juist een te plotselinge koudeprikkel kan in het ergste geval tot levensbedreigende situaties leiden. Daarom geldt bij koudetoepassingen met water altijd het motto: begin ver van het hart en bij de uiterste ledematen, om jezelf en je hart- en vaatstelsel langzaam aan de plotselinge koudeprikkel te laten gewennen. Als je dus uit de sauna komt en je enkele minuten buiten hebt geacclimatiseerd, begin je ermee het koude water over de rechtervoet, vervolgens het onderbeen en de rechterhand/rechterarm aan de buitenkant te laten lopen. Daarna volgt de binnenkant. Werk altijd naar het hart toe, nooit van het hart af. Begin dus altijd met het verste lichaamsdeel (voet/hand) en werk zo stap voor stap langs het lichaam naar het hart toe. Eerst de buitenkanten, daarna de binnenkanten. Je kunt werken met een Kneipp-slang, die je in elke saunaruimte vindt, of met een stortdouche. Ook koud water douchen thuis doe je in deze volgorde. Het wadend lopen (watertreden) volgens Kneipp werkt eigentlich volgens hetzelfde principe: je dompelt eerst de tenen en de voet onder, waarna het onderbeen volgt. Dat betekent dat je met je voet niet voortdurend in het koude- of warmwaterbassin blijft en als het ware het water voor je uit duwt tijdens het lopen. Maar je tilt bij elke stap het been helemaal omhoog uit het water en dompelt het vervolgens, beginnend met de tenen, weer onder. Dat ziet er dan een beetje uit als een ooievaar die loopt.
Effecten van koudwatertoepassingen op het lichaam
Aan koudwatertoepassingen of het afwisselend koud-warm douchen worden veel positieve eigenschappen toegeschreven:
-
De bloedsomloop wordt gestimuleerd en verbeterd
-
Koudwatertoepassingen leiden tot een verhoogde afgifte van dopamine en noradrenaline: je krijgt meer energie en voelt je actiever
-
je immuunsysteem wordt weerbaarder
-
het bruine vetweefsel wordt geactiveerd, waardoor de stofwisseling meer wordt gestimuleerd en dat op zijn beurt leidt tot een verminderde gevoeligheid voor kou
Koudwatertoepassingen als voorbereiding op de winter
Je ziet, met bewuste koudwatertoepassingen kun je je lichaam er enigszins in trainen om beter om te gaan met koudere temperatuurprikkels. Ook sporten in de koelere herfstlucht of wandelingen dragen er al aan bij dat je je lichaam beter op de kou voorbereidt. Begin gerust al in de zomer met Kneipp-toepassingen, saunabezoeken met een aansluitende koudwaterstortdouche of wisselbad-douches. Zo went je lichaam er langzaam aan. Luister altijd naar je lichaam en tast de kou langzaam af. Dit is niet voor iedereen weggelegd, maar wie goed met koudwatertoepassingen overweg kan, heeft een goede methode gevonden om lichaam, immuunsysteem en ook geest een stukje te gehoarden. Zo kun je een koelere winter met meer rust tegemoet zien.
