Is quinoa een superfood?

Quinoa als graanalternatief

In Zuid- en Midden-Amerika behoort dit boeiende voedingsmiddel al duizenden jaren tot de basisvoedingsmiddelen. Hier in Europa is quinoa pas sinds een paar jaar echt bekend geworden. Opeens werd quinoa in één adem genoemd met chia, acai of moringa en tot de zogenaamde superfoods gerekend. Voor alle food-enthousiastelingen is quinoa inmiddels een bekend begrip; het is immers uitermate eiwitrijk, glutenvrij en bevat veel goede mineralen en andere voedingsstoffen. Tijd om het Inka-goud eens nader voor te stellen!

Quinoa: herkomst en voedingsstoffen

Het graan behoort niet tot de graansoorten zoals tarwe of rogge, maar tot de ganzenvoetgewassen. De plant groeit op hoogtes van meer dan 4000 meter, waar bijna geen enkel ander graan meer kan groeien. Daarom is de quinoaplant met haar kleine, ronde korrels al duizenden jaren een geliefd voedingsmiddel bij alle volkeren in de hoge Andes in Peru, Chili, Ecuador en Bolivia. Zo werd het hier ook bekend onder de naam „Inca-rijst“ of "Inca-goud“, omdat juist het volk van de Inca's een zeer oude en lange traditie van quinoateelt kent. Sinds een aantal jaar wordt quinoa ook in Europa steeds bekender. Dat heeft geleid tot een enorme vraag naar de kleine korreltjes, waardoor de marktprijzen steeds verder stegen.

Maar wat maakt quinoa nu zo bijzonder? Het is vooral populair bij mensen met coeliakie, oftewel glutenintolerantie, omdat het simpelweg geen gluten bevat en dus zorgeloos in het voedingspatroon kan worden opgenomen. Quinoa behoort naast boekweit en amarant tot de zogenaamde pseudogranen. Het staat bovendien steeds vaker bij vegetariërs, veganisten en sporters op het menu, omdat het naast een hoog eiwitgehalte ook een overvloed aan andere goede voedingsstoffen zoals ijzer, magnesium, calcium, zink, vitamine E en verschillende B-vitamines met sich meebrengt. Bovendien bevatten de kleine powerkorrels alle essentiële aminozuren. De VN heeft quinoa zelfs uitgeroepen tot plant van het jaar 2013, wat de populariteit waarschijnlijk noch verder heeft vergroot. De kleine ronde korreltjes worden een paar minuten gekookt, vergelijkbaar met rijst of gierst.

Er zijn verschillende gekleurde soorten: Witte quinoa komt het meeste voor, heeft een licht nootachtige smaak, is vetarm en het goedkoopst. Zwarte en rode quinoa hebben een iets langere bereidingstijd nodig dan witte, maar lijken qua smaak op de witte korrel, hoewel ze iets steviger van bite zijn. Daarnaast is er noch gepofte quinoa, dus eigenlijk een soort kleine popcorn. Dit is vooral populair in muesli, superfruit-bowls en als topping.

Quinoa is gezond, maar …

De extreem stijgende vraag van de afgelopen jaren brengt helaas enkele schaduwzijden van dit pseudograan aan het licht waarvan elke consument zich bewust zou moeten zijn. Van een regionaal zeer geliefd voedingsmiddel heeft de zegetocht van quinoa zich de afgelopen jaren onstuitbaar naar het Westen voortgezet. De wereldmarktprijzen zijn sterk gestegen, de vraag was groot, de productie kon het soms niet meer bijhouden. Biowinkels hadden het steeds vaker in het assortiment, zelfs in grote supermarktketens is het inmiddels soms te vinden. Veggieburgers van grote fastfoodketens hadden ineens burgers op basis van quinoa, sporters ontdekten het voor zichzelf als een goede eiwitbron en maagvuller, en vegetariërs en veganisten eveneens. De schil van quinoakorrels bevat echter als beschermlaag bitterstoffen, zogenaamde saponines. Daarom is het verstandig de gepelde quinoakorrels voor het koken altijd nog even grondig met warm water af te spoelen om eventuele resten van saponines te verwijderen.

Je moet je er ook van bewust zijn dat je met quinoa een voedingsmiddel koopt dat vrijwel een halve wereldbol is rondgetransporteerd om in het schap van je biowinkel te belanden. Daarmee heeft quinoa een zorgwekkende ecologische voetafdruk. De extreme vraag, vooral in Europa, heeft de boeren voor de grote uitdaging gesteld om nog meer quinoa te verbouwen. De prijzen schoten omhoog. De bevolking van de teeltlanden, waar quinoa sinds heugenis een goedkoop basisvoedsel was, moest plotseling terugvallen op alternatieven. Des te belangrijker is het dat iedereen zich bewust is van de soort die hij koopt. Let op een Fairtrade-keurmerk en bij voorkeur ook op biologische teelt om met je koopgedrag de boeren en de lokale bevolking te ondersteunen. De rasechte stijging van de vraag resulteert in een toegenomen teelt in de Andeslanden en brengt daarmee het ecologische evenwicht in deze regio's ernstig uit balans. Enkele jaren geleden kwam het incagraan bovendien unter kritiek te staan: de exploderende verkoop en de daarmee gepaard gaande productiestijging verleidden sommige telers ertoe af te wijken van hun traditionele teeltmethoden. Verontreinigde partijen quinoa waren het gevolg van deze hype. Juist bij exotische superfoods zoals quinoa is het daarom bijzonder belangrijk om heel bewust te letten op een Fairtrade-product en biologische teelt en deze te kopen!

5 tips voor de aankoop, verwerking en consumptie van quinoa

Juist bij een voedingsmiddel als quinoa is het belangrijk om auf een aantal dingen goed te letten. Onze vijf quinoa-tips voor jou:

1. Let bij de aankoop van je quinoa altijd op een Fairtrade-keurmerk en biologische teelt.

2. Gebruik het bewust en niet overmatig in je voedingspatroon. Onthoud altijd dat quinoa een voedingsmiddel is met een lange transportweg - eenmaal rond de wereldbol. Gierst is een fantastisch alternatief en kan ook prima op het menu staan. Gierst kan bovendien hier in het land worden verbouwd en doorverkocht.

3. Was quinoa voor het koken absoluut warm af om eventuele restanten van de zwaar verteerbare saponinen te verwijderen.

4. Gekookte quinoa is in de koelkast tot een week houdbaar. Rauwe quinoa moet luchtdicht en bij voorkeur donker en koel worden bewaard. De ongekookte korrels hebben bij een juiste bewaring een lange houdbaarheid van minstens twee tot drie jaar.

5. Het kan uitstekend worden geserveerd als bijgerecht bij diverse gerechten of als ingrediënt in salades of groenteburgers worden gebruikt. Quinoa is ook prima te gebruiken voor zoete gerechten en gecombineerd met fruit.